کوه بیستون

کوه بیستون, یکی از قلل کوهستان پرآو کوهی در نزدیکی شهر بیستون, و ۳۲ کیلومتری شرقی شهر کرمانشاه، درشهرستان هرسین واقع شده و سنگ نبشتهٔ بیستون, بر روی آن قرار دارد. این سنگ نبشته که به فرمان داریوش بزرگ بر روی کوه به سه خط میخی اکدی، عیلامی وپارسی باستان نوشته شده مهم ترین اثر تاریخی به جا مانده در کوه بیستون, است.
نکته ی جالب درباره کوه اساطیری بیستون, آن است که از دوران غارنشینی تا دوره اسلامی در این محل آثاری شگفت انگیز از تمدن ها و فرهنگ های مختلف بدست آمده که نشان از تقدس و جایگاه ویژه ی این محل در ادوار مختلف می دهد.
تا کنون ۲۸ اثر از آثار تاریخی کوه بیستون, در فهرست آثار ملی و ۱۳ اثر همراه سنگ نبشته بیستون در ۸ ژوئیه ۲۰۰۵ به ثبت جهانی رسیده اند
در منظومهٔ خسرو و شیرین اثر نظامی از مردی به نامفرهاد سخن به میان می آید که به شدت عاشق شیرینمی شود. بر اساس این افسانهٔ منظوم، خسروپرویز (بیست و چهارمین پادشاه ساسانی و از نامدارترین شهریاران دودمان ساسانیان) که خود نیز شیفتهٔ شیرین بود به فرهاد دستور می دهد به کَندن کوه بیستون بپردازد و در صورت موفقیت کامل، می تواند با شیرین ازدواج کند. خسروپرویز بر این گمان بود که فرهاد هرگز نمی تواند کوه بیستون را به طور کامل از جای برکَنَد. پس از سال ها کوه کَنی و پیشرفت میزان زیادی از کار، خسرو از نگرانی موفقیت فرهاد به پیشنهاد پیران و خرمندان دربار پیکی را به بیستون می فرستد تا به فرهاد بگوید که شیرین مرده است. هنگامی که پیک خسرو خبر دروغین مرگ شیرین را به فرهاد می رساند، او تیشه را بر زمین می زند و خود نیز بر خاک افتاده و جان می سپارد.
واسیلی بارتولد معتقد بود که نام بیستون از واژه بغستان به معنی جایگاه خدایان می آید و احتمالاً نام باستانی آن باگاستانا (بغستان) بوده است.
کوه بیستون در کنارهٔ یک راه باستانی پر رفت وآمد قرار داشته و این راه، مسیر محل عبور کاروان ها همچنین نظامیان از شهرهای بابل و بغداد به سوی کوه های زاگرس واکباتان بوده است
دیواره بیستون که در کوه بیستون جای گرفته است، با بلندای ۱۲۰۰ متر و پهنه بیش از ۵۰۰۰ متر، در میان فنی ترین دیواره های سنگنوردی جهان جای داشته و به اورست صخره های جهان مشهور بوده و مرتفع ترین دیواره ایران و پنجمین دیواره مرتفع جهان است.